اعتیاد اینترنتی

اینترنت از اتصال و ارتباط شبکهxadها و رایانهxadها با یکدیگر از طریق خطوط مخابراتی نظیر تلفن، آنتن های ماهوارهxadای، کابلxadهای فیبر نوری و ... حاصل میxadشود(ابراهیمی، 1380: 26). با گسترش روز افزون اینترنت و توسعه همه جانبه امکانات آن امروزه ما در دنیایی که به شدت تحت تأثیر تواناییها و امکانات آن قرار دارد، قرار داریم. امکاناتی که به ما توانایی ارتباطی وسیعxadتر در همه ابعاد و جنبهxadهای مورد نیاز زندگیxadمان را میxadدهد. انقلاب اطلاعاتی به قول کاستلز (2000) با انقلاب تکنولوژیکی و گسترش اینترنت در دهه هفتاد و در دره سیلیکون اتفاق افتاد(بل، 2001: 73). در حقیقت اینترنت فضایی مجازی و بسیار گسترده است که استفاده از آن روز به روز در حال افزایش است.

اینترنت به عنوان راهی برای برقراری ارتباطات و تبادل اطلاعات به انسان اجازه میxadدهد که فرهنگxad سرزمینxadهای مختلف را کشف کند، یا اینکه با تمام افراد دنیا ارتباط داشته باشد. با وجود این که ممکن است ویژگیxadهای جذابی برای اینترنت وجود داشته باشد، جای تعجبی ندارد که افراد به آن معتاد شوند(پاولی[1]، 2002: 215). اعتیاد به اینترنت با عناوین متفاوتی از قبیل وابستگی رفتاری به اینترنت، استفاده مرضی از اینترنت، استفاده مشکل زا از اینترنت، سوء استفاده از اینترنت، کاربرد غیر سازشی و اختلال به اینترنت معرفی میxadشود(گندمی، 1389: 19). به طور کلی این اختلال را میxadتوان به عنوان استفاده از اینترنت که بتواند مشکلات روان شناختی، اجتماعی، خانوادگی یا شغلی در زندگی فرد ایجاد کند، تعریف کرد. رایج ترین اصطلاح اعتیاد به اینترنت است که نوعی وابستگی رفتاری به اینترنت ایجاد میxadکند. اگر چه مفاهیمی مانند اعتیاد به تکنولوژی یا رایانه را شاتون[2] در سال 1991 بررسی نمود، ولی اعتیاد به اینترنت اصطلاحی است که چند سال بعد ایوان گلدبرگ[3](1994)، اورلی[4] (1996)، گریفیتز[5](1997) و یانگ[6](1996، 1998) رواج دادند (شجاعی، 1387: 100).

اعتیاد به اینترنت توسط ایوان گلدبرگ(1994) برای استفاده اجباری از اینترنت به کار رفت(بلاک[7]، 2008: 187). او اعتیاد به اینترنت را «به عنوان یک الگوی ناسازگار استفاده از اینترنت که منجر به آسیب یا آشفتگی معنادار بالینی میxadشود، توصیف کرد»(جاوید و کامران پور، 1387: 623). گریفتز(1998) معتقد است که اختلال اعتیاد به اینترنت ممکن است از یک یا چند جنبه اینترنت مانند: تایپ کردن، نبودن رابطه رویاروی و خلاقیتxadهای اجتماعی ناشی شود. وی معتقد است که اعتیاد به اینترنت یک اعتیاد رفتاری است که دارای اجزای زیر میxadباشد:

1- برجستگی[8]: زمانی رخ میxadدهد که فعالیت معینی مهمترین فعالیت زندگی یک شخص میxadشود و بر تفکر، احساس و رفتار فرد تسلط دارد؛

2- تغییر خلق[9]: فرد در یک حالت آرام بخش یا تخدیر کننده قرار دارد؛

3- تحمل[10]: در آن نیاز به فعالیت گسترده و روز افزونی برای رسیدن به همان ثبات قبلی است؛

4- نشانهxadهای کناره گیری[11]: حالت یا اثرات فیزیکی ناخوشایندی است که وقتی فعالیت ادامه نمیxadیابد در فرد دیده میxadشود؛

5- تعارض[12]: تعارض شامل بین شخصی (این حالت شامل بوجود آمدن تعارض بین معتاد و افرادی است که با وی سروکار دارند، همچون اعضای خانواده و دوستان) و تعارض درون فردی (در درون فرد) که در ارتباط با یک فعالیت معین وجود دارد؛

6- بازگشت[13]: شامل تمایل برای تکرار حالتxadxadهای قبلی فعالیت معین است که در موارد شدید سالها بعد از کنترل رفتار دوباره عود میxadکند(امیدوار و صارمی، 1381: 16).

اورزاک[14] (1999) اعتیاد به اینترنت را به عنوان یک اختلال در نظر میxadگیرد، نوعی اختلال که مردمی که رابطه صفحۀ رایانه را جذابxadتر از واقعیت زندگی روزمره میxadبینند، از آن رنج میxadبرند. اورزاک (1991) وابستگی به اینترنت را به عنوان یک مشکل روانی دارای دو دسته علائم و نشانه ها میxadداند: الف) نشانهxadها و علائم روانی مانند ناتوانی در متوقف کردن فعالیت و یا احساس رضامندی در استفاده و یا مشکل در مدرسه و خانواده، ب) نشانه و علائم جسمانی پشت درد، سردرد، بی نظمی در غذا خوردن، اختلال در خواب(کراملی مقدم، حکمت دوست، 1385: 147).

تحقیقاتی که اخیراً درباره اعتیاد به اینترنت صورت گرفته است چندین معیار برای اعتیاد به اینترنت بر شمردهxadاند سه مورد از این معیارهای مهم عبارتند از: 1- هنگامی که شخص سعی میxadکند از اینترنت خارج شود احساس بی قراری و بد خلقی میxadکند، 2- از اینترنت برای فرار از مشکلات و یا کاستن از احساس نا امیدی، اضطراب و افسردگی استفاده میxadشود، 3- کاربران اینترنت در مورد میزان و وسعت استفاده خود از اینترنت، به اعضای خانواده و یا دوستانش دروغ گفته و آن را کتمان میxadکند(فرشباف، 1388: 8) 4- استفادهxadای که اثرات زیان آوری بر عملکرد فیزیکی، روانی، اقتصادی – اجتماعی و روابط خانوادگی و شخصی داشته باشد( امیدوار، 1381: 15) و نهایتاً شخص با وجود هزینه بالای استفاده از اینترنت مکرراً از آن استفاده میxadکند.

جامعه شناسان، روانشناسان و روان پزشکان تلاشxadهای زیادی را از جمله تبیینxadهای زیستی- پزشکی، روان پویایی، رفتاری، شناختی، شناختی – رفتاری و اجتماعی – فرهنگی در جهت تبیین اعتیاد به اینترنت انجام دادهxadاند. به عنوان مثال یانگ[15](1998) یکی متخصصان و محققان مسایل اینترنت، ریشه اعتیاد آور بودن اینترنت را به سه عامل گمنامی[16]، راحتی و آسودگی[17] و گریز[18] پیوند میxadدهد. لیکن در تبیین اجتماعی – فرهنگی، اعتیاد با عوامل مختلفی چون جنسیت، سن، طبقه اقتصادی – اجتماعی، قومیت، مذهب و کشور تغییر میxadکند. برخی از انواع اعتیاد در میان مردمی که دارای طبقات متنوعی هستند، رایج میxadباشد؛ برای مثال نوشیدن الکل بیشتر در طبقات اجتماعی – اقتصادی میانه در آمریکایxadها و بومیxadهای ایرلند و در میان کاتولیکxadها رواج دارد. در مورد افراد معتاد به اینترنت هنوز تحقیقات کافی در دست نیست تا بتوان گفت که آیا طبقه خاصی برجستهxadتر هستند یا نه. علاوه بر آن تاکنون تنوع زیادی در میان استفاده کنندگان اینترنت وجود نداشته تا بتوان به اظهار نظرهای قطعی پرداخت.

در بعد پیامدی بر اساس پژوهشxadهای صورت گرفته، گسترش اینترنت مانند نوآوریxadهای دیگر، به ایجاد دگرگونیxadهایی در جنبهxadهای مختلف زندگی انجامیده است و در کنار دست آوردهای انکار ناپذیر مثبت در زمینهxadهای گوناگون، پیامدهای نامطلوبی نیز به همراه داشته است. گریفیتز (1998) در پژوهشی که به منظور بررسی نقش اینترنت در حالتxadهای روانی افراد است نشان داد که اینترنت یکی از راهxadهای دانش اندوزی، آگاهی افزایی و برقراری ارتباط دوستی با دیگران است، اما چون اینترنت، انبوهی از اطلاعات مثبت و منفی را دارد، خطرهای بالقوه آن بویژه برای نسل جوان نگران کننده است(شجاعی، 1387: 90).

کائو[19] و همکاران (2007)، کیم[20] و همکاران(2006)، و ین[21] و همکاران (2007) نشان دادهxadاند که میزان افسردگی، اضطراب، افکار خودکشی، بیش فعالی، هراس، ترس اجتماعی، پرخاشگری و خشونت و رفتارهای ضد اجتماعی در دانشجویانی که به اعتیاد به اینترنت دچارند، بیشتر است.

_________________________________________________

برچسبها: اعتیاد اینترنتی, فضای مجازی, زندگی دوم, عوارض اعتیاد اینترنتی مطالعات فرهنگی...