اینترنت و ارتباطات خانواده

امروزه باگسترش کاربرد اینترنت در دنیا به عنوان یک رسانه تعاملی، بحثxadهایی در مورد تأثیرات اینترنت بر ارتباطات میان فردی و خانوادگی انسانxadها مورد توجه قرار گرفته است( سلوین[1]، 2000: 95). زیرا زندگی و روابط خانوادگی مهمترین رویدادهای هستند که هر فرد در طول زندگی خود تجربه میxadکند. همچنین خانواده به عنوان یکی از نهادهای اساسی جامعه و به عنوان نخستین عامل جامعه پذیری افراد، یکی از مباحث اصلی جامعه شناسی را به خود اختصاص داده است(ساروخانی، 1370: 131). خانوادهxadها در جهانی مادی و واقعی قرار دارند و ویژگیxadها و خصوصیات محیط بر آنها تأثیراتی واقعی بر جای میxadگذارد. یکی از مهمترین عناصر تأثیر گذار محیطی در دنیای معاصر ظهور فناوریxadهای اطلاعات است. امروزه فناوریxadهای اطلاعاتی از راهxadهای گوناگون به خانه و خانواده هجوم آوردهxadاند. شاید مهمترین مصداق این هجوم اینترنت و کامپیوترهای خانگی باشد که به سرعت در حال قدرت گرفتن هستند. پیش بینی دقیق آنچه کار با کامپیوتر و اینترنت بر سر خانوادهxadها میxadآورد، به غایت دشوار است، اما در هر حال باید دانست که این فناوریxadها تأثیراتی بس مهم بجا میxadگذارند و خواهند گذاشت(برناردز، 1384: 166).

آجای[2] (1995) استدلال میxadکند که مردم به طور روز افزون زمان و فرصت بیشتری را با تکنولوژی نسبت به اطرافیان و دوستانشان صرف میxadکنند. این تغییر جهت از خانواده و گروه همسن به رسانهxadهای گروهی به عنوان نهاد اجتماعی اولیه، میxadتواند در سالxadهای 1930 با رادیو، به دنبال آن سالxadهای 1950 با تلویزیون و امروزه با تکنولوژی شبکهxadای ردیابی شود. برای بسیاری از مردم رفتن به اینترنت یک راه کنار آمدن با جامعهxadای است که مردم آن، روز به روز از همدیگر کناره گیرتر میxadشوند. ارتباطات رایانهxadای تأثیرات اجتماعی را با نبودن رفتارهای غیر کلامی مانند صحبت نکردن، خیره شدن و مانند آن کاهش میxadدهد. (امیدوار و صارمی، 1381: 64).

فناوری اطلاعات همچنین میxadتواند بر ماهیت روابط متقابل تأثیر بگذرد. مثال بارز آن نگرانی در مورد میزان خشونتی است که در برخی بازیxadهای کامپیوتری و منابع اینترنتی تصویر میxadشود و روابط خانوادگی را در آینده بیشتر تحت الشعاع قرار خواهند داد(برناردز، 1384: 166). بهترین راه برای فکر کردن در بارۀ این قابلیت به یاد داشتن این موضوع است که عملکردها و مسیرهای خانوادگی بیانگر نحوه گردهم آمدن افراد و برقراری ارتباط متقابل بین آنها است. فناوری اطلاعات میxadتواند بر انواع و اقسام عملکردهای خانوادگی به شدت تأثیر بگذارد. آشکارترین این تأثیرها کم شدن روابط بین افراد در کل و افزایش فردگرایی در خانواده است (برناردز، 1384: 167).

از دیگر پیامدهای اعتیاد اینترنتی، تأثیر آن بر روی روابط زناشویی، والدین و فرزندان است. امروزه اصطلاح «بیوه اینترنتی» برای همسر معتاد به اینترنت اطلاق میxadشود. آمار نشان میxadدهد که اعتیاد به اینترنت ممکن است به فروپاشی و طلاق بیانجامد. باور کردن این که شخصی همسر خود را به علت ارتباط با فرد دیگر در اینترنت ترک میxadکند، برای کسانی که به اینترنت اعتیاد پیدا نکردهxadاند، وحشتناک به نظر میxadرسد؛ ولی این مسأله هر روز در دنیای اینترنت اتفاق میxadافتد. از طرف دیگر معتادان ممکن است در میزان وقتی که در اینترنت صرف میxadکنند یا مقدار پولی که برای آن خرج میxadکنند به همسر خود دروغ بگویند که به نوبه خود باعث بی اعتمادی زن و شوهر نسبت به همدیگر میxadشود و پیوندهای خانوادگی را سست میxadکند(گندمی، 1389: 41).

در چاچوب نظری این تحقیق از نظریات افرادی همچون والدهای[3]، دی فلور[4]، زیگمونت باومن[5] و همکاران آنها استفاده گردیده است. والدهای استدلال میxadکند، عاملی که احتمال تحصیل اثرات ارتباطات اینترنتی را کاهش میxadدهد فرار بودن محتوای ارتباطی است. او معتقد است، «اثرات دراز مدت بیش از اثرات کوتاه مدت مورد توجه قرار میxadگیرد» و یا به نوعی اگر از یک پیام به طور طولانی مدت استفاده شود تأثیر آن پیام بیشتر است. کلاپر[6] علاوه بر تکرار پیام، مدت زمان پیام را نیز در نظر میxadگیرد تا برنامه بتواند بالاترین اثر ممکن را داشته باشد. از این دو نظریه، هم میxadتوان مدت زمان استفاده از اینترنت و هم طول مدت دسترسی به اینترنت و همچنین مداومت استفاده از اینترنت (روزانه، هفتگی، ماهانه) به عنوان متغیر مستقل اعتیاد به اینترنت جهت تأثیر بر روابط خانوادگی به کار برد، چرا که هر کدام از این عوامل باعث کاهش روابط درون خانواده و در نهایت کاهش ارزشxadهای خانواده میxadشود(زنجانی زاده و محمدی جوادی، 1384: 127). پس در این جا آن چه نقش مهمی را بازی میxadکند طول مدت دسترسی به اینترنت و میزان استفاده از اینترنت است، بدین گونه که هر چه از اینترنت بیشتر استفاده کنیم این میزان استفاده احتمالاً باعث کم شدن ارتباط با خانواده و کاهش ارتباطات خانوادگی فرد میxadشود.

دی فلور و بال روکیج[7] در الگوی خویش درباره وابستگی به رسانهxadها بر این باورند که شرط مهم برای بروز اثرات، میزان وابستگی به بعضی رسانهxadهای ارتباطی است. با کمک این نظریه میxadتوان اعتیاد به اینترنت را مطرح کرد، بدین صورت که کاربرد اینترنتی با وابسته شدن به اینترنت فرصت کمتری برای پرداختن به خانواده دارد و این ممکن است باعث کم اهمیت شدن خانواده نزد کاربر اینترنتی و در نتیجه کاهش روابط خانوادگی شود(زنجانی زاده و محمدی جوادی، 1384: 128). زیگمونت باومن استدلال میxadکند که تعاملات مجازی در نهایت منجر به ایجاد انزوای اجتماعی و کاهش تمایلات کاربر در دنیای واقعی میxadشود و عموماً استفاده بیشتر از اینترنت به کاهش ارتباطات اجتماعی خصوصاً از نوع ارتباطات نزدیک و صمیمی با اعضای خانواده و دوستان نزدیک منجر میxadشود(زنجانی زاده و محمدی جوادی، 1384: 130). کاهش یا به مفهومی دیگر فقدان گفتگوهای خانوادگی بطور حتم پس از مدتی میزان شناخت افراد خانواده را از یکدیگر کاهش میxadدهد و به کاهش میزان اعتماد اعضاء خانواده به یکدیگر میxadانجامد و نتایجی منفی را در پی خواهد داشت. از طرفی این فعالیت اعضای خانواده پس از مدتی گوشه گیری و فردگرایی میxadانجامد و رغبت به زندگی اجتماعی و تعامل خانوادگی را کاهش میxadدهد.

برچسبها: اعتیاد اینترنتی, روابط خانوادگی و اینترنت, آسیب های فضای مجازی, سواد رسانه ای, سواد فضای مجازی مطالعات فرهنگی...